Czwórka / Letni semestr   Dziewczyny w tramwaju nr 4 latem w parnych godzinach szczytu były jak lilie wotywne na grządkach z pospawanej blachy. Białe kielichy biustów zakwitały tam nad śmiało wyciętymi dekoltami. „Nie ma miejsca na przelotne rozmowy w tramwaju nr 4.” Studencka torba ciąży na ramieniu w miasto unoszonym ojcowskim przykazaniem zmagania. A za szybą już toczy się ku nam strażnica bazy MO na młynach. Miejscowy punkt orientacji dla wszystkich. Fale zaduchu miarowo tłuką się po wnętrzu. Opodal panna święta w berecie; patrzę, jak cierpliwie przeciska się w stronę wyjścia. „Ileż ich było w sumie, tych dostrzeżonych błogosławiennic tramwajów podmiejskich. Każdy wagon zdawał się w-niebo-wstępować.” Pamiętam poruszenie, kiedy wpadł pod koła człowiek. Ruch tramwajowy zatrzymano. Ruszaliśmy więc sami w pochodzie robotniczo-szkolnym wzdłuż pustego traktu: w szeregach szli partyjni aktywiści z teczkami, dzieci na barana. Maszerowaliśmy łąkami dzikimi na skróty; na osiedla — porzuconym lotniskiem do domu. Tego dnia tylko jeden obywatel miał nie dotrzeć do celu wspólnego. W przejściu zerknąłem na kawałki; westchnąłem sobie i w drogę. Wiatr suszył koszulę na spoconych plecach. Tramwajowe błogosławiennice nie miały w sobie nic z monotonii ateńskich kariatyd. Niczym wizje pór roku. Niepowtarzalne; kontrastujące urodą. Ścisk nas zbliżał. Nie powiem, nie potrafiłbym stronić od numeru 4 w szczycie. Po wieczerzy nierzadko wracałem na starówkę. Docierałem pieszo do placu na podgrodziu na przystanek pod zegarową anodę — z katodą. A przecież mogłem zostać; słuchać w sypialni fuzyjnego jazzu z dzikich nagrań, albo się włóczyć między blokami kontemplując ład obwołany społecznym. Mogłem nie robiąc nic czekać, aż otuli nas ustawową grozą                               milicyjny całun nocy. Ryszard Tylman Także na tej stronie   Ars poetica „Wiersz jest małym (lub większym) mechanizmem zbudowanym ze słów... gdzie, jak w każdym innym mechanizmie, nie ma miejsca na części, które są zbyteczne.”   –   William Carlos Williams Olśnienia, notowane na rachunkach. Słowa uświadomione z nagła, które zmuszą do podniesienia się z łóżka — kiedy ciało stało się najcięższe. Nieprecyzyjne, gdy na brudno, słowa; w natłoku pełnym znaczeniowego zgiełku. A jednak, ideały pozostaną te same. Dlatego też z wyznaniami śpieszyć się nie warto — tocząc debaty w sprawie dotykalności świata. Poetyckość słowa bierze początek w oschłości moralno-filozoficznych dyrektyw. Wynika z braku wyjścia. Forma jest gładka jak śnieg pierwszy na stole w ogrodzie — warstwa bieli powielona w prostokącie papieru. Głos wewnętrzny domaga się szacunku dla powziętych zamiarów. Milczy w wykrzywionych ustach. — Kwestionowane są więc rozwiązania, które narzucają się w pierwszym odruchu. Nie zostanie nic wartego zarzutu. Nic, co inspiruje do rychłych powrotów. Ryszard Tylman Także na tej stronie   Nasze lato   Gdy wróciło we wspomnieniu nasze lato ponownie po latach, opanował mnie stan uniesienia podszyty uczuciem żalu.                            Nie doceniłem siły przemijania. Wrażenia zmysłowe zjednały się z pejzażem. Tamto lato miało już nie wrócić. Czy to o ciebie poszło więc raz jeszcze? A może o mnie, który z mocnego kokonu młodości stałem się oto motylem dojrzałym w ślepej zawiei czasów. Lato słoneczne! Pejzaż, który na zawsze odbierać ma spokój. W marzeniu chciałem, byśmy wzbili się nad zakola wody i krążyli nad jeziorem wysoko; nad szuwarami, gdzie gitary oddalonej akord falował, niczym złudzenie słuchowe nad ciszą. Nad olchami, które ze zboczy toczyły się do wody! Nad szpicami dzwonnic wiejskich, które pierwsze biły na trwogę. Nad przeciągle wyjącymi peronami Europy i placami defilad czerwonymi, jak przestrzelona czaszka. Lecz marzenie to było niewinne. Zaciera się, co było śnieniem na jawie — próbą psychoterapii — a duchową obroną przed ciosem prawdy. Wierzę nadal w tamto lato, choć banalne bywają niekiedy miłosne intrygi. Widmowy to pejzaż, gdzie matki z oddali machają chustkami; zagniatając torebki na stolnicach lotnisk, oraz na molach portów. Przygasają w perspektywie, jak światła w otwartym podmuchu. Nie ma nas, gdzie zwracają głowy. Nie tam, gdzie roztańczyły się polarne zorze! Bo też w ramionach Kasjopei jeszcze nas nie było. Ryszard Tylman Także na tej stronie   Nie-bywalec   W kraju ojczystym mieć będę na zawsze lat dwadzieścia dziewięć. Dość, by rozumieć co samo w sobie bywa piękne. Pod postacią polskiego podatnika nie wypadnie mi ząb ostatni ani włos od trosk siwy, nie zaboli żołądek; nie dogną się plecy. Czasu nadkładam w służbie Alicji anglo-saskich czarów, choć na młodości twardoziemiu ze słomianymi chochołami do dziś w głowie się zmagam. Gdzie pamięć kosynierów, jako bywalec nie postarzeję się nigdy. Zegar stanął razu pewnego w Krakowie na Głównym. Nie dla każdego. Przecież nie dla mnie tylko. Było nas wielu, schodzących nocą ze sceny historii, pochyleni pod opuszczaną pożarową kurtyną. 1 Teatr Pana Ducha prezentował najnowsze jasełka. Ścigały nas wrzaski z wysokich balkonów propagandy. Te słowa już także we mnie nie postarzeją się nigdy. W kraju dziewczyny będą żyć wolne i młode jak wówczas, tak i na zawsze rozczytane w gwiazdach. Tamte ambitne córy pomylonego świata, których lękałem się jak dziecko, które lęka się matki. W kraju, wczesne marzenia jak krakowskie studentki do końca będą wolne i młode. Sny na jawie, które kochaliśmy bardziej niz siebie. Tak też mowa ojczysta nie spowszednieje mi nigdy. Obce pozostaną mi słowa wiekiem utwardzonego serca. Najnowsze sekrety kryjące się pod złotoustym milczeniem. Świeże zwyczaje, które kierują przepływem treści pod kątem już suwerennych obwałowań. Na ileż to sposobów żegnałem się ze znamieniem młodości; z dekady w dekadę. Każdego dnia inaczej. Z ludźmi, których nie poznam i już na nowo nie zrozumiem, wżytymi w tradycję co jak w sowieckim żarcie każe by nawet do pantofla mówić: panie toflu. — Nasze ciepłe pantofle w pochodzie robotniczo-chłopskim. Góralskie kapcie Włodzimierza Illjicza. Futrzane skórki pomorskie na wielkie stopy Pana Boga. Siwieję sobie pod świdrującym okiem światów dla których orzeł biały jest obcy niczym tegoż rysunek na śniegu. Orly raz i na zawsze zatrzymane w wierszach młodości; w ojczyźnie koronowane po to, by co za Mieszka Pierwszego się poczęło także nie postarzało się nigdy. Ryszard Tylman Także na tej stronie   Ruchomy pejzaż Matce   Zaczajone w ciemności pociągi przyprawiają mnie o dreszcz, niczym tajemnice z dzieciństwa tulone do serca. Zaczęło się to pewnego lata na Mazowszu. Zgrzyt przenikliwy żelaza oraz pogłos parowego gwizdka przedarły się do mnie nocą przez kordon wiejskich psów. Obce dźwięki dopadły mnie ukrytego w poduszkach i uniosły po dzwoniącym nocniku i skrzypiącej werandzie — do ogrodu i dalej wzdłuż zasieków z porzeczek na otoczoną lampami towarową rampę. 2 Nerwowy tumult na kolejowych bocznicach. — Znikał niczym na sygnał do odjazdu dopiero pod powiekami głębokiego snu. O poranku, chlust dziennego światła skutecznie zmywał wszelkie rekolekcje owych nocnych akcji. Mam w uszach stukot kolejowych podkładów. Wsłuchiwałem się w jego muzykę. Przypominał dudnienie wody nalewanej do wanny na wieczorną kąpiel; albo werbel pralki wirowej z membraną blaszaną pokrywy jak w domu rodzinnym. Z biegiem lat z aresztanta wyrosłem na równie urojonego prześladowcę. Włóczyłem się po kolejowych węzłach. I zaglądałem do okien dróżników fantazjując o sądowych nakazach oraz o gwałcie z upoważnienia władzy. Lubiłem skakać po przekładniach słuchając świstów i oddalonych zgrzytów, zaledwie drażniąc w myślach biesy lokomotyw. Traktowaliśmy ów wiek bezlitośnie kierowani przeczuciem, iż jest to jedyny dostępny nam sposób na jego uwiecznienie. W upale lata na kolejowych poboczach celebrowaliśmy młodość butelką kwaśnego wina po czym na torach rzygali w owadów mirjadzie. Nieśmiertelni — w wyparciu się i zwykłej naiwności. Wąski, tłoczny korytarz wakacyjnego składu. Pejzaż uciekający za szybą zdawał się nie mieć jeszcze szczególnego znaczenia. Przygodna dziewczyna przywarła śmiało do chłopięcego torsu. Tak trwała. Nigdy wcześniej nie doznałem równie przejmująco dotyku ludzkiego ciała: bioder, brzucha, tandemu biustu pod bluzką. Kątem oka dostrzegliśmy zgorszenie w tłumie. Odkrywaliśmy tam sekrety pokwitania bez wymogu słów. Niczym prezent ofiarowany nowicjuszom przez koleje państwowe na scenie z uciekającym małopolskim pejzażem. Pamiętam uczucie bezsilności w kącie przedziału nocą. Moja licealna miłość zniknęła właśnie w perspektywie peronu zarazem uprzytomniając mi nieuchronność cierpienia w świecie permanentnego ruchu. Jej przejrzysty jak wyznanie obraz unosiłem ze sobą podczas gdy za szybą uciekały sprzed oczu baśniowe stacyjki, dalekie światła baz transportowych, lampy na przejazdach, transformatory, kolejowy tunel ze skowytem w głębokiej gardzieli. Poszarpywane w ciemności zjawy unosiły ze sobą swojskie piętno dzieciństwa: świat niczym nie ograniczonej wyobraźni. Dochodziły nas wieści z góry o śmierci monarszej i narodzinach królów. W owych latach kolejnych bilet z miasta w urlopowe zaścianki nie kosztował więcej jak gulasz i piwo. Pył z parowozu zlepiał czuprynę na kształt budowlanych zbrojeń naszej nowej — żelbetowej ojczyzny. Przysiadało się więc w drodze nad szaradami z podręczników — zarobków — blondynek — cyrografów łapówek — sklepowych braków. Nie poznając siebie samych tłumaczyliśmy dialektycznie źródła naszej niechęci do legendy ruchomego pejzażu. W zatrzaśniętym przedziale pustego nocą robotniczego pociągu można było wykrzyczeć się dowoli; zagłuszeni hukiem rozpędzonego żelaza. Moje rodzinne związki z koleją przecinają torowym szlakiem historię trzech pokoleń. Parowozy wycofywano już z obiegu, filmowe wagoniki dzwoniące po ksylofonie podkładów. Rozmowy pośród domowników przywodziły na pamięć otoczone sekretem pociągi strzeżone z wojennej Rzeczpospolitej Niczyjej. 3 Słyszałem szczekanie żołnierskich butów na przykurczonym żwirze. W mrocznych, smolistych wnętrzach towarowych wagonów widziałem kobiety czuwające w bezruchu, owinięte kocami. Ich twarze połyskiwały potem na podobieństwo zamglonych hologramów. Bezkresne krajobrazy przedzierały się ku nim zapachami przez szpary w deskach. Wzdłuż wagonów szynele życia i śmierci targane wiatrem coraz to znikały w perspektywie w jednostajnym ruchu w kierunku linii horyzontu w uciekającym pejzażu. Ryszard Tylman Także na tej stronie   Koty marcowe   1. Zwolniony na fajrant z budowy wieży Babel piszę oto wyznanie wierszem na plaży przepasanej sznurem muszli nowych po wieczornym odpływie. Tu frywolne sukienki dziewczyn pieniące się na otoczakach ramion niczym fale — podnoszą się na piersiach, które odcinają się pożądaniem, które było i we mnie przez te lata. Piszę przy migotliwej trajektorii świetlików po spożyciu mojej hostii samotności. Każda miłość dźwiga ładunek własnych potrzeb oraz usiłowań, jak statek, który wyrusza z portu; tęsknota za dozgonnym szczęściem — zakotwiczona wiecznie na duchowej redzie.   2. O tak! Pamiętam dobrze. My również paradowaliśmy we dwoje po wielkomiejskich ogrodach przyciągając uwagę szpakowatych jegomościów; w uścisku unoszący sekret hotelu przy Placu Miłości. Wyznanie prawdy pasuje poecie, gdy metafory przydają odwagi. Ni kochanek zdradzony myślą nie zapłacze. Raczej popłaczemy się wszyscy,                                             sobie wzajemnie bliscy. Jeszcze nie mieliśmy pojęcia, jak wiele pozorów daje się utopić w pieszczocie. Wiedza — nabyta później. Ciebie nie było już przy mnie. Nuciłaś melodię do wiersza, który był naszą przysięgą ślubną; mową pożegnalną. I powitalną. „Zgińmy tak lekkomyślnie, jak więdnie spirea, Błaha gwiazda roślinna — jak cichnie piosenka I jak kochanka serce oddaje — bez trwogi...” 4 Przyniosłaś bluzkę w koszyku by pokazać jak modnie opinała piersi, co były duże, czy też dłoni moich wnętrza — małe.   3. Wiele jest ofiar miłosnych; pomyłek świeżych w zapamiętaniu. Rozwodzić się nad nimi nie należy, póki czas oraz rozum na zawsze nas z nimi nie rozwiedzie.   4. Miłość dzieli się na etapy, którym nie obca jest strona radości. Upragnione ciało było i jest ciałem tej samej osoby o głowie światowida z oczami zwróconymi równocześnie na każdy z miłosnych etapów. „Nie bądź mi nigdy wrogiem, kapryśnym tyranem, [...] Noś mnie na rękach, ciało jasne.” 5 Muszelki na plaży. Wodne ptaki kobiet, których jedyną wadą jest brak skrzydeł dla przebycia siebie samych. — Odnotowują z jednakowym okrzykiem zmarszczki w odbiciu własnym na powierzchni wody, bezlitosne wobec łatwej rezygnacji mężczyzn, lecz także obce beztrosce.   5. Ciała młodych kochanków kontempluje się dwojako. Są ciała — ukrywane za zasłoną wstydu. Kochankowie prawdziwi skrępowani są fizycznością miłosnego aktu i oszołomieni wybrykami fizjologii. Umykają więc przed dziennym światłem — w kompleksie rozumu. Z drugiej strony                             są miłości spełniane jawnie: seks na taśmach magnetycznych oraz ciała nurzające się w promieniach laserowych sceny. Nagość na piśmie wolna jest od obaw. Reprodukcje malarskie kochanków: błękitny tusz, alizaryn, żółcień kadmowa, nadrukowana czerń. To miłości ożywiane siłami kultury oraz ekonomii. Na kolorowych parkietach, przy huraganie muzyki tancerze kładą długie nogi jak wieczorne cienie. Celebrują gorące środki ciał. Owo przemijanie nie jest wcale przyjazne smutkom. ______________________________ 1. Autor opuścił Polskę nocą w przeddzień stanu wojennego    1981 r. na fali masowej emigracji młodzieży. Powrót 2. Dom rodzinny autora znajdował się sto kilkadziesiąt metrów    od torów kolejowych. Powrót 3. Autor nawiązuje do zesłania jego matki na Syberię w latach    1940-1946. Powrót 4. - 5. Ilustracje poetyckie: Maria Pawlikowska-Jasnorzewska,        "Do własnego organizmu". Gołąb ofiarny. Londyn, 1941. Powrót Ryszard Tylman Copyright © by the author Nowe felietony | Wywiad w tygodniku Głos, Kraków | Malarstwo | Zdjęcia z albumu | Księga gości do wglądu | Nota o autorze | Wiersze angielskie ze wstępem | Atrakcja! Wiersze ostatnie | Wiersze z tomu "Imaginary Lovers" | Strona domowa

Proszę kontrolować głośność podkładu     w dolnym prawym rogu paska narzędzi.