Jacek Kasprzycki

Frank Vincent Zappa Jr – CZŁOWIEK Z UTOPII - nadal ekscytuje...

Plakat Wojciecha Olesiaka

W 1995 roku został pośmiertnie “wprowadzony” do Rock and Roll Hall of Fame.

W 2005 r. jego album nagrany w 1968 z „The Mothers of Invention”, „Jesteśmy tu tylko dla pieniędzy” włączono w Stanach Zjednoczonych do National Recording Registry. W tym samym roku „Rolling Stone Magazine” umieścił go w gronie 100 największych artystów wszech czasów.

Od roku 2007– 9 sierpnia jest oficjalnym świętem w Baltimore pod nazwą "Frank Zappa Day".

Tymczasem - Frank Zappa Junior – bo o nim mowa - przyszedł na świat w Baltimore, w stanie Maryland, 21 grudnia 1940 roku, jako syn Francisa Zappy mającego korzenie grecko-arabskie urodzonego w Partinico na Sycylii, oraz Rose Marie Colimore, pochodzenia włosko-francuskiego. Był najstarszym z czworga rodzeństwa. Jego rodzina przeprowadzała się dosyć często ze względu na ojca, będącego matematykiem i farmaceutą pracującym dla przemysłu obronnego USA. Po krótkim pobycie na Florydzie w połowie lat 40. rodzina przeniosła się do Edgewood w stanie Maryland, gdzie ojciec Zappy podjął pracę w wytwórni broni chemicznej. Dom rodzinny Zappy położony był blisko magazynów gazu musztardowego. Ojciec Franka miał zawsze pod ręką maski gazowe w razie wypadku. Wywarło to silny wpływ na juniora, który w późniejszej twórczości często odwoływał się do problemy istnienia zarazków, wojny bakteriologicznej oraz innych aspektów systemu obronnego.

grafika - Wojciech Olesiak

Jako dziecko Zappa często chorował, cierpiąc na astmę, bóle ucha oraz problemy z zatokami. Lekarz leczył to ostatnie przez umieszczanie grudek radu w każdej dziurce nosa Franka. „Symbolika nosa” pojawią się także w muzyce i tekstach i również na kolażowych okładkach albumów, zaprojektowanych przez jego wieloletniego współpracownika, Cala Schenkela. Społeczna świadomość potencjalnego zagrożenia chemikaliami i napromieniowaniem była w tych czasach niewielka. Wtedy też choroba Zappy osiągnęła swoje apogeum.

W roku 1952 jego rodzina przeprowadziła się głównie z powodu astmy Franka. Osiedlili się najpierw w Monterey w Kalifornii, gdzie ojciec Zappy nauczał metalurgii w Morskiej Szkole Podyplomowej. Wkrótce przeprowadzili się do Claremont, następnie do El Cajon potem do San Diego. Kiedy rodzice zakupili gramofon młodziutki Frank zainteresował się poważnie muzyką, i zaczął kolekcjonować płyty. Gwałtownie rozwijająca się telewizja także wywarła na niego silny wpływ. W jego późniejszych kompozycjach i happeningach można się doszukać fragmentów z muzycznych telewizyjnych show oraz tematów z reklam.

Pierwszą muzyką zakupioną przez Zappę były single R&B, od których zaczął tworzyć swoją ogromną kolekcję, którą rozbudowywał do końca życia. W wieku dwunastu lat otrzymał werbel i rozpoczął naukę podstaw gry na perkusji orkiestralnej. Lektura magazynu „LOOK”, a konkretnie artykuł o sieci sklepów muzycznych Sam Goody, wychwalający płytę; „Zbiór Prac Edgarda Varèse`a, tom pierwszy” zapoczątkowało zainteresowanie Zappy w nowoczesną muzyką klasyczną. Szczególny wpływ na początkującego muzyka wywarła kompozycja perkusyjna Varèse`a „Jonizacja”. Wtedy też zaczęła się jego dożywotnia fascynacja Franka muzyką Varèse `a, a także innymi nowoczesnymi nurtami muzyki klasycznej.

grafika -Wojciech Olesiak

Zappa dorastał równocześnie pod wpływem awangardowych kompozytorów, takich jakich jak Igor Strawiński i Anton Webern, zespołów R&B oraz doo-wop (w szczególności lokalne grupy „pachuco”) oraz nowoczesnego jazzu z pod znaku Coltreane’a. Zróżnicowane etniczne pochodzenie rodzinne oraz kulturalna i społeczna mieszanka Kalifornii, a szczególnie Los Angeles zdecydowały o zainteresowaniach i inspiracjach Zappy jako twórcy i fana „art brut” i innych ówczesnych nurtów awangardowych, w których sztuka „wysoka” łączyła się płynnie z pop kulturą. Poprzez całą swoją karierę Zappa był nieufny i otwarcie krytyczny wobec „głównonurtowych” ruchów społecznych, politycznych oraz muzycznych, często wyśmiewając popularne muzyczne style jak psychodelię, bubblegum pop, operę rockową oraz disco. Sam będąc idolem kontrkultury był wobec niej nieufny i prześmiewczy jak i wobec amerykańskiego establishmentu.

Około 1955 roku rodzina Zappów przeprowadziła się do Lancasteru, miasteczka z zakładami lotniczymi w Antelope Valley na pustyni Mojave, blisko Bazy Lotniczej w Edwards w Los Angeles, za górami San Gabriel. Pobyt w Lancasterze dał Zappie dostęp do ekscytujących audycji stacji radiowych Los Angeles oraz KSPC 88.7 FM w Claremont. Tam młody Frank prowadził swój własny sobotni nocny show. Jego matka zachęcała go do rozwijania muzycznych zainteresowań. Mimo że niezbyt gustowała w muzyce Varèse`a, nagrodziła Zappę drogim telefonem do kompozytora, jako prezentem na jego piętnaste urodziny. Varèse przebywał w tym momencie w Europie, więc Frank rozmawiał z żoną kompozytora. Później otrzymał list od Varèse'ego z podziękowaniami. Varese opowiadał mu o kompozycji nad którą wówczas pracował pt. ”Déserts”. Zappa poczuł się tym faktem niesamowicie zaszczycony. Varèse zaprosił go na spotkanie, jeśli ten kiedykolwiek przyjechałby do Nowego Jorku. Do osobistego spotkania jednakże nigdy nie doszło (Varèse zmarł w 1965), ale Zappa do końca życia zachował oprawiony list od kompozytora.

Zappa przebywał w sześciu różnych szkołach średnich. Rzucił college po jednym semestrze i pogardzał formalną edukacją przez całe swoje życie, zabierając swe dzieci ze szkoły w wieku 15 lat oraz odmawiając płacenia za ich naukę. W ostatniej klasie szkoły bardzo wiele komponował, aranżował utwory dla szkolnej orkiestry, której był także dyrygentem, organizował transmisje i nagrania lokalnych wydarzeń w radiu.

Frank Jr zaczął swoją karierę wykonawcy jako perkusista i w miarę uczęszczania do Szkoły Średniej Mission Bay w San Diego, dołączył do swojego pierwszego bandu: The Ramblers. Pomimo tego, iż przez większość swojej późniejszej kariery występował jako wokalista i gitarzysta, pierwotny wpływ klasycznej perkusji na Zappę podtrzymał jego zainteresowanie zróżnicowanym rytmem, a jego zespoły zapisały się w historii jako słynące z doskonałego doboru perkusistów. Jego kompozycje, takie jak „The Black Page” są słynne przez swoją bogatą strukturę rytmiczną i radykalne zmiany tempa. Podobnie jak krótkie, zwarto zaaranżowane „breki” kontrastujące z nieformalnymi przerwami i rozbudowanymi improwizacjami.

W 1956 roku Zappa, podczas zajęć w Szkole Średniej Antelope Valley, grając na perkusji w lokalnym zespole „The Blackouts”, spotkał Dona Vlieta - znanego potem powszechnie pod pseudonimem Captain Beefheart – „Kapitan Wołowe Serce”. The Blackouts była wieloetniczna grupą wielorasową, w której grał też; Euclid James „Motorhead” („Motorowa Głowa”) Sherwood, który później stał się członkiem Mothers of Invention. Zappa i Vliet stali się bliskimi przyjaciółmi inspirując się muzycznie oraz współpracując w późnych latach 60. i połowie lat 70. (np. Trout Mask Replica nagrane przez Captain Beefheart and His Magic Band a wyprodukowane przez Zappę oraz koncertowy album sygnowany przez Zappę, Beefhearta i Mothers of Invention – „Bongo Fury” z 1975 roku). Później działali osobno, ale pozostawali w kontakcie do końca życia Zappy.

W 1957 roku Zappa otrzymał swoją pierwszą gitarę. Inspirował go gra się Johnnego „Guitar” Watsona, Howlina Wolfa oraz Clarence „Gatemoutha” Browna. W 1970 roku i latach 80. Frank zaprosił Watsona do wystąpienia na kilku albumach. Zappa już wtedy był rozpoznawalny ponieważ stworzył swój własny „barokowy” i „eklektyczny” lecz bardzo swingujący i lekki w odbiorze styl bigbandowy nazywany przez wielu „powietrznymi dźwiękowymi rzeźbami” i muzycznymi happeningami. Szczególnie istotne były w nich długie monologi samego lidera, orkiestrowe breki i eksplodujące gitarowe solówki. Ostatecznie stał się jednym z najbardziej znaczących gitarzystów elektrycznych swoich czasów. Zawsze powtarzał iż on gra na gitarze „nie to co chce ale to co umie”. Niemniej umiał zagrać w każdym stylu. Country, R&B, blues, rockabilly, rockowy psychedelic z pod znaku Hendriksa, jazzowe frazy stanowiło dla Zappy pożywkę do twórczego pastiszu a jego własny styl inspirował innych – będąc trudnym do podrobienia.

W czerwcu 1958 roku Zappa pracował przez jakiś czas w reklamie. Jego obecność w komercyjnym świecie stanowiła istotny wpływ na jego pracę i w ciągu kilku lat Zappa wykorzystał techniki, których nauczył się jako artysta komercyjny. Mianowicie użył ich do dekonstrukcji, nagrań, muzycznego marketingu, tworzeniu multimediów. Pomogło mu pogłębiać swe studia nad dadaizmem oraz surrealizmem. Zappa związany był też z międzynarodowym ruchem artystyczno – intelektualnym „The Situationist International”. Frank przywiązywał dużą wagę do wizualnej prezentacji swej muzyki - projektując okładki niektórych swoich albumów oraz reżyserując swoje własne filmy i wideoklipy. Interesował się filmową animacją i filmowymi efektami specjalnymi na równi z nowymi technologiami nagrywania i prezentacji dźwięku. Był – jakby to określić – artystą totalnym.

W roku 1959 Zappa przeprowadza się do Los Angeles, gdzie spędził większą resztę swojego życia, do końca komponując, nagrywając i koncertując. Sam też promuje i wydaje swe kompozycje muzyczne wydarzenia i filmy.

Franka Vincenta Zappę Juniora już za życia uznano za jednego z najwybitniejszych amerykańskich muzyków rockowych, jazzowych oraz kompozytorów współczesnych. Wielu wybitnych znawców jazzu i muzyki współczesnej (m. innymi nieżyjący już Joachim Ernst Beredt) twierdzi, iż stworzył on rodzaj muzyki nie mieszczący się w prostych gatunkowych szufladkach. Obecnie można stwierdzić, iż obok takich muzyków jak Jim Morrison, The Doors, Jimi Hendrix, Janis Joplin czy John Mc Laughlin, lider zespołu The Mothers of Invention jest postacią nadal inspirującą młode pokolenia jazzmanów i współczesnych rockmanów. Jego muzyka brzmi nadal świeżo. Obok rhythm and bluesa interesowała go współczesna muzyka poważna (promotorem jego twórczości w tej dziedzinie był John Adams). Około kwietnia 1964 r. wstąpił do zespołu Soul Giants i niedługo potem zmienił ich nazwę na The Mothers of Invention. Grupa ta istniała do 1971 i potem krótko w połowie lat 70.

grafika - Wojciech Olesiak

Frank nagrał dziesiątki płyt, zawierających muzykę rockową, klasyczną, pastisze przebojów muzyki popularnej, jazz rock i wiele innych. Był liderem bardzo autorytarnym, ale wymuszone było to perfekcją wykonawczą swych niezwykle trudnych utworów. Narzucał innym swą wolę, ale też był niezwykle inteligentnym muzykiem, mającym rozległe horyzonty. Szydził z telekaznodziejów, reklamy, polityków, pozerów, cenzury, w ironiczny sposób ukazując życie w Ameryce. W jego zespole grali m.in. George Duke, Steve Vai, Terry Bozzio, Adrian Belew, Vinnie Colaiuta, Jean-Luc Ponty, Michael Brecker, Randy Brecker, Sugarcane Harris, Jeff Berlin, Aynsley Dunbar, Alex Dmochowski i Captain Beefheart. Nie uznawał ograniczeń, sięgał do rocka, współczesnej muzyki poważnej, jazzu, muzyki awangardowej, muzyki aleatorycznej, soulu, popu, pastiszu, muzyki konkretnej, muzyki neoromantycznej, barokowej, renesansowej. Zmarł 4 grudnia 1993 roku na raka prostaty. Na początku lat 90 Prezydent Czech Vaclav Havel zaprosił Franka Zappę do Czech jako nieoficjalnego attache kulturalnego. W Wilnie stoi jego pomnik. W krajach Europy wschodniej istnieje mnóstwo jego fan klubów i grup artystycznych inspirowanych jego twórczością. Polscy artyści tacy jak Mikołaj Trzaska, i inni jassowcy inspirowali się jego utworami. Wywarł on także wpływ na polski fusion z lat 70, na twórczość Young Power, „String Connection”, Krzesimira Dębskiego, grupę Laboratorium, muzykę Jarosława Śmietany, Włodzimierza Kiniorskiego, polskich free jazzmanów i wielu innych. Bracia Artyści Witold i Wojciech Olesiakowie zrealizowali wiele prac i wydarzeń plastyczno-muzycznych inspirowanych ikonografią związaną z twórczością Franka Zappy. W dalszym ciągu „obecny jest” w muzyce najmłodszych przedstawicieli „alternatywy jazzowej”.

Zappa był żonaty z Kathryn J. " Kay "Sherman (1960-1964; nie mieli dzieci), a następnie w 1967 r. do z Adelajdą Gail Sloatman, z którą pozostał aż do śmierci. Mieli czworo dzieci: Moon Unit, Dweezil, Ahmet Emuukha Rodan i Diva Thin Muffin Pigeen. Gail Zappa obsługuje przedsiębiorstwa Franka w ramach spółki pod nazwą: „Rodzina Trust”. Dweezil - urodzony w 1969 roku jest znanym muzykiem i gitarzystą. Jego imieniem sygnowane są markowe instrumenty. Oficjalną stroną

„rodzinną” Zappy jest www.zappa.com/

Spuścizna dyskograficzna i kompozytorska Zappy jest ogromna. Wymieńmy chociażby: Freak Out! (1966), Absolutely Free (1967), Lumpy Gravy (1967), We're Only in It for the Money (1968), Cruising with Ruben & the Jets (1968), Mothermania (1969), Uncle Meat (1969), Hot Rats (1969), Burnt Weeny Sandwich (1969), Weasels Ripped My Flesh (1970), Chunga's Revenge (1970), Fillmore East - June 1971 (1971), 200 Motels (1971), Just Another Band From L.A. (1972), Waka/Jawaka (1972), The Grand Wazoo (1972), Over-Nite Sensation (1973), Apostrophe (1974), Roxy & Elsewhere (1974), One Size Fits All (1975), Bongo Fury (1975), Zoot Allures (1976), Zappa in New York (1978), Studio Tan (1978) Sleep Dirt (1979), Sheik Yerbouti (1979), Orchestral Favorites (1979), Joe's Garage (1979), Tinseltown Rebellion (1981), Shut Up 'N' Play Yer Guitar (1981), You Are What You Is (1981), Ship Arriving Too Late To Save A Drowning Witch (1982), The Man From Utopia (1983), Baby Snakes (1983), London Symphony Orchestra vol 1 (1983), The Perfect Stranger (1984), Them or Us (1984), Thing-Fish (1984), Francesco Zappa (1984), FZ Meets the Mothers of Prevention (1985), Does Humor Belong in Music? (1986), Jazz from Hell (1986), London Symphony Orchestra vol 2 (1987), Guitar (1988), You Can't Do That on Stage Anymore vol 1 (1988), You Can't Do That on Stage Anymore vol 2 (1988), Broadway the Hard Way (1989), You Can't Do That on Stage Anymore vol 3 (1989),The Best Band You Never Heard In Your Life (1991), You Can't Do That on Stage Anymore vol 4 (1991), Make a Jazz Noise Here (1991), You Can't Do That on Stage Anymore vol 5 (1992), You Can't Do That on Stage Anymore vol 6 (1992), Playground Psychotics (1992), Ahead of Their Time (1993) The Yellow Shark (1993), Civilization, Phaze III (1994), Strictly Commercial (1995) The Lost Episodes (1996) Läther (1996), Frank Zappa Plays the Music of Frank Zappa: A Memorial Tribute (1996), Mystery Disc (1998), Everything Is Healing Nicely (1999) FZ:OZ (2002) Halloween (2003), Joe's Corsage (2004), Joe's Domage (2004),QuAUDIOPHILIAc (2004), Joe's Domage (2004), Joe's XMASage (2005), Imaginary Diseases (2006), Trance-Fusion (2006) The Making of Freak Out! Project/Object (2006), The Making of Freak Out! Project/Object (deluxe) (2006), The Frank Zappa AAAFNRAA Birthday Bundle (2006), Buffalo (2007), The Dub Room Special (2007).

spis treści

działy - podstrony

Brzmienia

MITAM – Międzynarodowe TArgi Muzyczne

Rozmowa z Krzysztofem Wodniczakiem

Rozmowa z Andrzejem Mitanem

http://www.mitam.eu/