Debiutancki tom wierszy Anny Marii Goławskiej ukazał się w 2003 roku. Autorka zdołała już wcześniej skupić wokół siebie spore grono sympatyków i admiratorów własnej poezji. Stało się tak między innymi za sprawą jej strony internetowej, stanowiącej formę pośrednią pomiędzy blogiem a e-bookiem, coraz częściej stosowaną formą komunikacji artysty z odbiorcami. Goławska prezentuje się za pośrednictwem Internetu nienachalnie i ze smakiem, zamieszczając na stronie wiersze własne i cudze – „ślinki”, pozostawiając też miejsce na wypowiedzi i komentarze czytelników. Ta forma kontaktu z odbiorcą stała się już pewnym standardem w odniesieniu do literatury najmłodszej, nie zawsze jednak sprawdza się tak dobrze, jak w przypadku autorki Sumiennej rzeźniczki.

Przystępując do pisania o wierszach Goławskiej, czuję się niejako zobowiązana do wytłumaczenia się z opóźnienia w powstaniu tej recenzji. Winna temu nie jest jedynie banalna choroba naszego wieku – brak czasu i pośpiech. Ta książka jest we mnie, noszę ją od miesięcy, niektóre z zamieszczonych w niej wierszy znam na pamięć, prezentuję przy okazji np. zajęć akademickich. Jest to bowiem moim zdaniem poezja wymagająca skupienia i cierpliwości, jedynie z pozoru prosta, efektowna i łatwo poddająca się klasyfikacji. Wiersze Goławskiej wymykają się etykietkom, w miarę obcowania z nimi ukazują kolejne warstwy znaczeniowe, otwierają coraz to nowe skojarzenia i konteksty.

Czytelnikom, którzy dopiero teraz sięgną po omawiany tomik, zwracam uwagę na świetny tytuł – prowokujący przez swą enigmatyczność i wieloznaczność.

Z pozoru Goławska wpisuje się swoimi wierszami w nurt poezji neofeministycznej, coraz wyraźniej obecny w polskiej literaturze. „Ja liryczne” jej wierszy to nie tylko kobieta świetnie panująca nad własnymi emocjami, dominująca nad partnerem zgodnie z filozofią gender, każąca na nowo odczytywać archetypy męskości i żeńskości. Bohaterka wierszy Goławskiej to zdolna manipulatorka, świadoma własnej siły reżyserka codzienności, kreatorka, rozdzielająca role i funkcje:

Niektóre z wierszy wchodzących w skład Sumiennej rzeźniczki mogą kojarzyć się z poezją takich znakomitych poetek, jak Anna Janko i Ewa Sonnenberg. Goławska pozostaje w podobnym kręgu tematów, a także, pomimo iż jest przecież debiutantką, prezentuje wyrafinowanie i precyzję słowa godną skalpela (ale i siłę topora „rzeźniczego”). Równocześnie jednak lektura jej wierszy pozostawia dominujące wrażenie świeżości. Chciałoby się zapytać – jak to możliwe, że autorka potrafiła dobitnie zaznaczyć swoją oryginalność, indywidualność w polifonicznej masie, przytłaczającej czytelnika współczesnej poezji.

Jedną z przyczyn, dla których wiersze Goławskiej brzmią zaskakująco świeżo i oryginalnie, może być prezentowana w nich postawa wobec świata i wobec siebie samej. Mam tu na myśli skromność (a może właśnie ambicję)   t y l k o   o p i s y w a n i a, to jest prezentowania obrazu świata bez przeładowanego komentarza, nadmiaru emocji, w przekonaniu, że słowo poetyckie broni się samo, a wrażliwy czytelnik zainteresowany jest wielowymiarowym obrazem rzeczywistości, a nie jej płaskim i zniekształconym odbiciem:

Goławska posiadła umiejętność patrzenia i widzenia rzeczy i ludzi takimi, jakimi są w rzeczywistości, bez tandety nadmiaru, bez zbędnej kreacji i autokreacji, koturnowości konwencji poetyckich. Jej zaletami są obiektywizm, dystans, odwaga przyznania się do niezrozumienia świata i – czasem – samej siebie. Jednocześnie jednak poetka jest tych konwencji świadoma, potrafi nimi umiejętnie grać, zdystansować się do nich, wykorzystać jako kontekst dla własnej poetyckiej wypowiedzi. Za przykład niech posłuży chociażby taki cytat:

Umiejętność opisu skupionego na szczególe przywodzi z kolei na myśl sposób obrazowania z wierszy Josipa Brodskiego, niektóre frazy wprost odsyłają do jego erotyków, takich jak Objąłem te ramiona... czy Gwóźdź. Goławska potrafi połączyć tragizm i ironię, a chłodny dystans jej opowieści – dzięki wyrazistej aluzji – otwiera w pamięci czytelnika ciąg myśli i skojarzeń, umiejętnie charakteryzujący sytuację opisaną w wierszu i relacje łączące parę bohaterów. Uderza sugestywność nakreślonego w kilku zaledwie frazach obrazu, stanowiąca jeszcze jeden dowód opanowania warsztatu literackiego. Zwraca uwagę trafność epitetów (i to, że „goła”, i to, że „wytrzeszczona”).

Goławska umiejętnie wykorzystuje konwencję posmodernistyczną, operując intertekstualnymi odwołaniami i aluzją literacką. Nie zawsze zresztą czyni to przy pomocy obrazu czy motywu, czasem – bardziej subtelnie – jedynie poprzez nawiązania rytmiczne czy wersyfikacyjne, odwołując się do poezji klasycznej czy romantycznej – jak w wierszu bez tytułu (*** można spotkać ją w parku/oszalałą z nadziei...).

Swoboda w posługiwaniu się frazą poetycką jest najlepszym świadectwem literackiego słuchu i wrażliwości. W tomiku zawierającym niespełna 50 wierszy znajdziemy różnorodność form, z przewagą wiersza wolnego i białego, ale także nawiązania do tradycyjnych systemów wersyfikacyjnych. Umiejętnie stosowane przerzutnie i pauzy (przypominają się słowa Szymborkiej, że „poeta rodzi się z UCHEM”) tworzą napięcie, wyrażają rozdarcie emocjonalne, ambiwalencję uczuć, wieloznaczność opisywanych sytuacji i scen:

Świadectwem panowania nad językiem może być bez wątpienia precyzja w posługiwaniu się różnorodnymi tropami poetyckimi. Są tu rzadkie, ale udane neologizmy (s p ł a c z [podkr. moje] wszystkie skóry okrycia...), interesujące metafory, ujawniające sporą dawkę ironii i gorzkiej autoironii. Poetka potrafi tworzyć nastrój, nie stroni przed mocną pointą. Ale to, co najciekawsze w wierszach Goławskiej, dzieje się pomiędzy słowami, kiedy – zręcznie je zestawiając – odsłania nowe znaczenia w nich ukryte:

Niezwykłe połączenie delikatności, subtelności, chciałoby się powiedzieć dziewczęcości uczuć z precyzją w operowaniu metaforą, niemal brutalną stanowczością – przynosi efekty doprawdy znakomite, czego przykładem może być chociażby taki fragment z cytowanego już wcześniej wiersza:

Goławska jest wprawdzie debiutantką, ale już teraz prezentuje rzadko spotykaną maestrię rzemiosła. Walorem jej twórczośći jest wrażliwość i... „sumienność” właśnie, co rozumiem jako poważne traktowanie swojej poezji i szacunek dla czytelnika. Jest poetką dojrzałą, obok talentu prezentującą opanowanie warsztatu i oczytanie. Gry i prowokacje, które składają się na postawę jej „ja” lirycznego, są dobrze konstruowane, uargumentowane sytuacją, osadzone w konkrecie, wbrew – prowokacyjnie zacytowanemu – zdaniu z listu L.N. („Wadami wierszy jest słabe zakorzenienie się w konkretnym miejscu, czasie. Za mało codziennych rzeczowników. (...) Brakuje takiego zwykłego konkretu.”)

Jak pisałam na wstępie, poetka potrafiła dotrzeć do czytelnika, zanim jeszcze ukazała się jej pierwsza książka. Goławska ma własną stronę internetową i publikuje swoje wiersze także w wersji elektronicznej – prezentując pragmatyczne i nowoczesne podejście do własnej twórczości, autentyzm, chęć kontaktu z czytelnikiem. Znajdziemy tam zarówno wiersze najnowsze, jak i te wczesne, sprzed debiutu.

Goławska chce „Żeby opowiadanie ognia spopielało choć brzegi kartek”. I zdaje się, że jej się to udaje.

I na koniec jeszcze refleksja, która najpełniej oddaje drogę, jaką przeszliśmy od wczesnopostmodernistycznych, feministycznych buntów do dzisiejszej „gender-poezji” (i „gender-krytyki”). Przeszło 20 lat temu, przygotowując do publikacji własny, debiutancki tomik poetycki, z satysfakcją słuchałam komplementów kolegów i rówieśników – „ten wiersz mógłby napisać mężczyzna”. Dziś, na stronie internetowej Anny Marii Goławskiej zachwycony czytelnik stwierdził: „Żaden facet by tak nie napisał”.